Corona demo’s: Een blik op de mentale toestand van de media…

Waarom hebben de media een probleem met burgers die tegen de Corona-maatregelen demonstreren? Waarom categoriseren journalisten demonstranten als samenzweringstheoretici, gekken of nazi’s? Een blik op de mentale toestand van de media geeft de redenen. Het wordt duidelijk: Wanneer de media verslag doen van de demonstraties, wakkert de missionaire ijver de journalistieke interesse in kennis aan.

Een standpunt van Marcus Klöckner.

Het aandringen op fundamentele rechten spreekt niet alleen veel mediavertegenwoordigers tegenwoordig niet aan, nee, veel erger nog: door de werkelijkheid te verdraaien, wat gemakkelijk kan worden toegeschreven aan de dystopie „1984“ van George Orwell, proberen ze de rebellie van de burgers te diskwalificeren als een perverse daad van een verkeerd begrepen begrip van vrijheid.

Wie zelfs met een lage stem laat doorschemeren dat de keizer naakt zou kunnen zijn, dat de basisprincipes, de databank, die de politiek tot massale schendingen van de basisrechten aanzetten, iets te mager zijn, wordt door een redactioneel of ARD-commentaar de politieke verantwoordelijkheid ontzegd.

In de journalistiek is al lang een cultuur ontstaan die discussies vervangt door laster, ruzies door geroezemoes en gedachtewisselingen door een denkverbod. Wanneer de grote media verslag doen van de Corona-demonstraties, steekt de missionaire ijver de journalistieke interesse in kennis. Het volgende is een voorbeeld uit een Spiegel TV reportage getiteld „Wut unterm Aluhut“ (Woede onder de aluminium hoed) van 12 mei:

Stem van buiten het podium: „Veel demonstranten dragen een aluminium bal om hun nek. Het nieuwe symbool van zogenaamd verlichte mensen.“
Vraag van de verslaggever aan een demonstrant: „Wat voor soort ketting is dit?“
Demonstrator: „Dit is de zijdelingse denkbeeldige bobbel. Dat betekent dat ik mijn hersenen durf aan te zetten en niet alles geloof wat de media mij voorlegt. Denk maar eens na. Voeg het allemaal toe en krijg een gezond beeld.“
Reporter: „Wil je jezelf beschermen tegen alles, straling of wat dan ook?“
Demonstrant: „Nee, het is een teken dat je denkt.“

De stem van buiten het toneel zorgt voor de interpretatie van de scène. We leren dat de stem van buiten het podium..: De demonstrant is een „zogenaamd“ verlicht persoon – niet een echt verlicht persoon. Als onbevooroordeelde mediagebruiker willen we graag weten waarom de volgende persoon „onverlicht“ is. Maar er is iets verbazingwekkends te zien: Als je luistert naar de uitspraken van de demonstrant, is er niets „onopgelost“ te vinden. Dit zijn uitspraken die elke docent sociale wetenschappen met vertrouwen aan zijn leerlingen kan geven over het onderwerp media. Het wordt duidelijk: Op dit punt wordt de „journalistieke“ vraag omgezet in een soort van detector op zoek naar waanzin.

Journalistiek voor je eigen wereldbeeld

In de journalistiek van onze tijd is het allang niet meer de bedoeling om zo onbevooroordeeld mogelijk naar het onderwerp van de berichtgeving te kijken. Het gaat erom de journalistiek tot de verlengde arm van het eigen wereldbeeld te maken. Het is de moeite waard om te onthouden hoe nog niet zo lang geleden geïnteresseerde mediagebruikers een kijkje mochten nemen in een van de nobele smederijen van de Duitse kwaliteitsjournalistiek. Trefwoorden: Spiegel en Relotius.

In een e-mailcorrespondentie tussen een senior redacteur en twee verslaggevers (Claas Relotius en Juan Moreno) was het onderwerp wat de redactionele verwachtingen van de twee verslaggevers moesten zijn bij het schrijven van een verslag (verhaal). Te lezen was:

„We zijn op zoek naar een vrouw met een kind. Idealiter komt ze uit een absoluut shitty land (…) Ze hoopt op een nieuw, vrij, goed leven in de VS (…) Het moet iemand zijn die met behulp van een coyote de grens wil oversteken (…) Claas beschrijft het personage voor het tweede conflict (…) ) Deze kerel moet natuurlijk Troef gekozen hebben, en was al heet onder de kraag toen Troef de bouw van de muur aan de grens aankondigde, en kijkt nu uit naar de mensen van deze tocht, net zoals Obelix zich verheugt op de komst van een nieuw Romeins legioen (…) Als je de juiste mensen vindt, zal het het verhaal van het jaar zijn.

Is dat een geschikte journalistieke gids voor een open einde verhaal? Zeker niet. Men wil niet eens nadenken over de redactionele richtlijnen en ideeën waarmee de Corona journalistiek het veld benadert.

Dat de berichtgeving ideologisch zeer vervuild is, wordt al bij een oppervlakkige blik duidelijk. Er is sprake van „nieuwe boze burgers“ die „een luidruchtige minderheid“ zijn (Spiegel), er is de journalist Lenz Jacobsen die „geen macht aan de meedogenlozen“ eist, er is een „hitlijst van corona nootgevallen“ (Yahoo nieuwsportaal), Jasper von Altenbockum legt zijn lezers in de FAZ uit dat „een plank voor het hoofd niet een van de basisrechten is“ en de SWR citeert overigens de minister van Binnenlandse Zaken van Baden-Württemberg, Thomas Strobel, die zegt dat de demo’s „deels een ongenuanceerd publiek“ hebben.

Maar wie is dit „onsmakelijk publiek“ eigenlijk? En hoe komt het dat journalisten en politici (opnieuw verenigd) gif en gal spuwen als burgers ook in de Corona-crisis op hun basisrechten staan? De antwoorden op deze vragen leiden tot de intellectuele constitutie van het journalistieke, maar ook van het politieke veld.

Verschillende percepties van de werkelijkheid

Een voor een. Als we journalisten en politici in verontwaardiging en onbegrip naar de demonstranten zien wijzen, dan is deze reactie slechts het zichtbare deel van een veel dieper liggend, fundamenteel probleem. Al jaren smeult er een conflict – soms min of meer openlijk tussen delen van de burgers en delen van de elite, die als een sociaal conflict kunnen worden geïdentificeerd. Verschillende percepties en classificaties van de sociale en politieke realiteit botsen, die nauwelijks met elkaar te verenigen zijn.

Dat is niet zo verwonderlijk in een samenleving van 83 miljoen mensen. Natuurlijk zijn er verschillende levenswerelden, levensomstandigheden, lagen, klassen, milieus. De conflicten breken echter uit wanneer er geen sprake meer is van een relatief machtsevenwicht tussen de verschillende groepen.

Het is waar, en dat ligt in de aard van een representatieve, parlementaire democratie, dat er altijd sterkere en zwakkere fracties zullen zijn (wat al blijkt uit het aantal leden en de verdeling van de middelen die belangrijk zijn voor de strijd om standpunten om hun belangen te verwoorden). Als een groep echter zijn machtspositie te veel kan consolideren en uitbreiden en zijn actieterrein kan uitbreiden, terwijl het aantal leden van die groepen die steeds meer gemarginaliseerd worden in het politieke en sociale spel toeneemt, zullen er conflicten uitbreken.

Zowel de politiek als de media worden hier opgeroepen: beide groepen hebben een enorm belangrijke rol te spelen in het balanceren van de machtsverhoudingen in een democratische samenleving. Het is ook de taak van de politiek en de media – elk op zijn eigen manier – om ervoor te zorgen dat burgers uit verschillende lagen van de bevolking met hun problemen, meningen en angsten worden waargenomen en gehoord.

Dit alles klinkt misschien erg droog, maar de volgende gedachten zijn belangrijk als we de wortels van het huidige conflict willen aanpakken.

Uitsluiting van grote sociale groepen

Normaal gesproken worden in een gezonde democratie de standpunten van de burgers in het parlement vertegenwoordigd door partijen en politici – om het maar eens op een bewust simplistische manier te zeggen. Normaal gesproken worden in een gezonde democratie en een goed functionerende pers leden van verschillende klassen en lagen van de samenleving in de media gehoord.

Normaal gesproken, wanneer „het systeem“ functioneert, vinden er debatten, discussies plaats tussen de verschillende groepen binnen de belangrijkste domeinen van het discours van een democratische samenleving. Aan de ene kant is er het parlement (er is zeker alleen binnen een hanteerbaar aantal actoren), aan de andere kant de media. De trendsettende arena’s van het discours bevinden zich binnen de toonaangevende media, die een groot bereik en legitimiteit hebben.

Het hoofdartikel in de Süddeutsche Zeitung heeft meestal een grotere invloed op het publieke debat dan een bijdrage van een onbekende blogger. De debatten van Maybrit Illner, Anne Will, Frank Plasberg en Sandra Maischberger hebben ook een ander effect op politici, die zich natuurlijk ook op deze discoursen oriënteren, dan de uitspraken van een forist in een of ander klein internetforum.

Met andere woorden: voor een gezond politiek klimaat in een democratie is het onontbeerlijk dat alle groepen in een samenleving zich kunnen uiten en gehoord worden op de beslissende punten die centraal staan bij de totstandkoming van het beslissende publieke discours.

Dit is het punt waarop vertegenwoordigers van de grote media graag de superjoker trekken en benadrukken dat het ook de taak is van de verantwoordelijke journalistiek om te waken over wie wel en wie niet toegang krijgt tot hun media. De reden: het is de taak van journalisten om het publiek te beschermen tegen onzin, tegen pseudo-experts en andere actoren die gevaarlijk zijn voor de publieke opinie. Het argument gaat verder dat dit niet alleen de individuele kijker beschermt, maar ook de democratie, de samenleving als geheel. Om het botweg te zeggen: Nazi’s en roerders hoeven geen platform te krijgen.

Met deze argumentatie moet worden ingestemd. Natuurlijk zouden journalisten er goed aan doen om een verstandige standaard te hanteren als het gaat om het bepalen van wie er binnen hun media mag spreken. Maar: De observatie van het medialandschap laat zo duidelijk zien dat journalisten en media in grote getale hun waakhondfunctie misbruiken om onder het mom van journalistieke verantwoordelijkheid hun eigen wereldbeeld af te schermen van irritatie. Trouw aan het motto: Wat ik niet leuk vind en wat ik denk dat verkeerd is, houd ik buiten de berichtgeving.

De media zorgen voor sociale conflicten

Een op deze manier opgezet medialandschap beschermt de democratie niet, nee, het schaadt haar. Media die de journalistiek als een verlengde arm van hun wereldbeeld gebruiken, dragen uiteindelijk bij aan het ontstaan van sociale conflicten als een groot deel van de journalisten op dezelfde manier gesocialiseerd is, d.w.z. uit dezelfde omgeving komt. Geleidelijk aan worden gemeenschappelijke standpunten en opvattingen over de werkelijkheid gesynchroniseerd in alle redactiekantoren.

Aangezien het journalistieke milieu de neiging heeft zich sociaal en mentaal te identificeren met de bourgeoisie of zelfs met de hogere middenklasse in plaats van met het proletariaat, zoals uit de observatie blijkt, volgt een berichtgeving die grote problemen heeft met de opvattingen van de lagere klassen. Tenor: Over het geheel genomen doen „we“ het toch goed – waar klaagt u over?

In het algemeen kijken journalisten met argusogen naar onorthodoxe beoordelingen van de politieke en sociale realiteit – dat wil zeggen, beoordelingen die in tegenspraak zijn met hun eigen beoordelingen. Door hun socialisatie en hun eigen sociale situatie behoren zij in principe tot de houders van de bestaande voorwaarden. Demonstraties zijn, zoals veel politici, vaak zeer verdacht – tenzij het gaat om zorgen (zoals het klimaat) die door hun groep, de leden van het juste milieu, worden gesteund. Hier wordt duidelijk dat de mentale constitutie van onze media hen niet toestaat om precies te doen wat ze geacht worden te doen: Namelijk, om permanent kritisch te zijn over de macht.

Wat betekent dit inzicht? Als een systeem het tegenovergestelde doet van wat het zou moeten doen, heeft het de waarde die eraan wordt toegekend verloren. Men hoeft niet in de diepte te gaan van de democratische theorie om te begrijpen wat het betekent als de „vierde pijler“ van geweld in een democratie in puin ligt. Zelfs in onschuldige politieke analyses die ideologisch „onverdacht“ zijn, is er al lang sprake van een crisis van representatie. Dit betekent dat parlementariërs, zo wordt aangenomen, in wezen alleen de belangen van een deel van de bevolking vertegenwoordigen. Met andere woorden: Als het parlement en de media, juist als het erop aankomt, alleen die stemmen laten horen die min of meer in overeenstemming zijn met de opvattingen die overeenkomen met hun socialisatie en hun klasse, dan is het niet alleen de democratie die een enorm probleem heeft, maar ook onze samenleving.

De uitlopers van deze ontwikkeling zijn al lange tijd waarneembaar. Tussen 25 en 30 procent van de burgers heeft al afscheid genomen van de democratie bij federale verkiezingen (niet-kiezers). Bij de federale verkiezingen van 2017 stemde 12 procent van de kiezers op de AfD, 9 procent op links, 5 procent op anderen. Het is mogelijk dat deze cijfers nog geen reden tot zorg zijn voor het een of het ander. Maar als je ze samen bekijkt, wordt het duidelijk dat de kracht van de integratie van „het midden“ duidelijk sterk is verzwakt.

Genegeerd achtergrondgeluid

We zien ook de uitlopers van deze ontwikkeling elke dag in de forums van vele media, waar de ernstige breuken tussen de gepubliceerde en de publieke opinie zichtbaar worden door de vele uitingen van mening. Ze werden duidelijk bij demonstraties van Pegida, waar niet alleen rechtse oproerkraaiers hun slogans uitten. Ze worden zichtbaar of beter: hoorbaar (!) door een permanent achtergrondgeluid dat dwars door de republiek loopt. Of het nu gaat om de kassier van de supermarktkassa, de conciërge van een school, de oma van de markt of zelfs degenen die, ondanks hun socialisatie in de midden- en hogere klasse, de werkelijkheid anders inschatten dan veel vertegenwoordigers van de toonaangevende media en de politiek.

Dit achtergrondgeluid, dat al lang onmiskenbaar is, waar journalisten en politici allang kennis van hebben genomen, maar met een ongeëvenaarde onwetendheid wordt afgekeurd, wordt al wekenlang luider.

De demonstraties in Stuttgart, Berlijn, München of zelfs kleinere steden als Dingolfing zijn, dit mag niet worden vergeten, slechts het meest zichtbare deel van een serieuze, in veel opzichten fundamentele tegenstelling tussen de elitaire politiek (decennialang hebben politici kinderarmoede in het land geaccepteerd onder de ogen van een „kritisch“ medialandschap, om maar een voorbeeld te noemen) en delen van de bevolking die lang hun woede hebben geuit over „degene die daarboven“.

De strategieën die nu door journalisten en politici worden gebruikt om de protesten te devalueren, laten zien dat noch brede geledingen van de media, noch politici zich bezighouden met datgene wat zij beweren te verdedigen: het democratische discours. Wie zichzelf als democraat beschouwt en vindt dat verschillende, zelfs fundamenteel uiteenlopende meningen onmiddellijk opzij moeten worden geschoven en tot zwijgen moeten worden gebracht door middel van taalkundige manipulatie, propaganda en smaad, heeft de democratie niet begrepen.

Mediarealiteit die niet bestand is tegen de realiteit

Het feit is: Vanaf het begin hebben journalisten de middelen van manipulatie en propaganda gebruikt om de Corona-demonstranten te delegitimiseren. Rechtse groepen en vreemde types die bij de demonstraties te zien zijn, worden zo massaal naar voren gebracht dat er een vertekend beeld ontstaat. In plaats van verslaglegging verheffen de zeer gerespecteerde media zich tot een „oorlogspartij“ en gebruiken ze hun journalistieke macht om zich actief tegen de demonstranten te verzetten. Ze creëren een mediarealiteit die niet tegen de werkelijkheid bestand is.

Degenen die de berichtgeving volgen, moeten ervan uitgaan dat de meerderheid van de demonstranten nazi’s en gekken zijn. Concrete feiten en cijfers waaruit blijkt hoeveel van de demonstranten, bijvoorbeeld in Stuttgart, nu nazi’s zijn, worden niet gepresenteerd, maar een pers die zich richt op wrok in plaats van op feiten heeft deze cijfers ook niet nodig.

Is het niet volkomen legitiem dat burgers bang zijn om zich te laten vaccineren en wijzen op massale economische belangen in verband met vaccinaties? Is het zo moeilijk te begrijpen waarom burgers het werk van miljardair Bill Gates kritischer bekijken dan bijvoorbeeld Ingo Zamperoni in zijn 9 minuten durende interview met de Tagesthemen? Is het niet legitiem om te demonstreren tegen de manier waarop kinderen nu op school worden behandeld of om een probleem te hebben met moeders die gedwongen worden om ademmaskers te dragen onder de Corona-waanzin die een trauma heeft opgelopen?

Een mediasysteem, een politiek systeem dat het democratische discours niet schuwt, zou hier al lang geleden op gelijke voet met deze burgers over hebben gesproken – en niet lasterlijk van bovenaf.

Demonstranten moeten buiten blijven

Voor degenen die nog een voorbeeld nodig hebben om te zien hoe een medialandschap dat het publieke discours saboteert werkt, is de politieke toespraak „Illner“ afgelopen donderdag (14 mei) een treffend voorbeeld. Onder het kopje „Pandemie en protest – kan Corona het land verdelen?“ werden uitgenodigd: Tobias Hans (premier van Saarland), Nikolaus Blome (plaatsvervangend hoofdredacteur van Bild tot 2019), Christiane Woopen (voorzitter van de Europese Ethiekraad), Boris Palmer (burgemeester van Tübingen) en Michael Meyer-Herrmann (Helmholtz Centrum voor Infectieonderzoek).

Met andere woorden, vertegenwoordigers van de demonstranten zaten niet in de kring. In plaats daarvan mochten Palme en Woopen hun zegje doen, die prijzenswaardig genoeg met een gematigde houding over de demonstraties spraken, maar in principe toch als een soort filter fungeerden.

Het was niet anders met Anne Will op zondagavond. Ook daar werd onder de titel „Corona-restricties – waren en zijn de interventies op het gebied van de grondrechten proportioneel?“ over de demonstraties gediscussieerd. En weer werden er geen mensen uit de kring van demonstranten uitgenodigd. De mediawetenschapper Bernhard Pörksen nam de knuffels voor de demonstranten op een bepaalde manier ter hand en waarschuwde voor een algemene veroordeling, maar uiteindelijk sprak hij over het protest vanuit het oogpunt van de „rechtmatige sprekers“. Het is duidelijk dat de redactie geen directe stemmen uit de kring van de critici aan het woord wilde laten.

Is dat journalistiek verantwoord? Is dat journalistiek eerlijk? Nee, dat is het niet.

Als vertegenwoordigers van grote media worden benaderd over het feit dat ongewenste stemmen bewust worden onderdrukt in ons mediasysteem, zeggen ze graag dat dit onzin is. Immers, iedereen kan alles zeggen. Zo niet in hun medium, dan wel ergens anders.

De Franse filosoof en socioloog Michel Foucault ging in zijn lezing „De Orde van het Vertoog“ al in 1970 in op dit probleem van een debat waarin onaangename stemmen eenvoudigweg naar de kantlijn worden geduwd. De uitgeslotenen kunnen zich misschien wel uitdrukken, maar ze kunnen geen effect hebben, omdat hun uitspraken door hun positie in de „buitenwereld“ van het mediasysteem worden gedevalueerd. De Guardians of Public Debate kennen het recht om „de waarheid“ te spreken of „waar“ te zijn alleen toe aan die actoren die hun uitspraken doen op die plaatsen die door de Guardians als legitiem worden erkend (de vertegenwoordigers van de toonaangevende media). Foucault letterlijk:

„Het is altijd mogelijk om de waarheid te spreken in de ruimte van een wilde buitenkant; maar men is alleen in de waarheid als men zich houdt aan de regels van een discursieve ‚politie‘.

Hoe waar!

Aantekeningen van de auteur:

(1) Op zondag vonden voor het eerst demonstraties plaats in de kleine Beierse stad Dingolfing. De toespraken hier, hier en hier bieden een ongefilterd inzicht.

(2) Hieronder staan enkele voorbeelden van de manier waarop de media verslag doen van de demonstraties en kritiek devalueren (bijvoorbeeld door het gebruik van de vechtende term samenzweringstheorieën):

ARD: Hygiene-Demos: Die verrücktesten Corona-Verschwörungstheorien – Darum sind sie falsch
Bento: Immer wieder der Osten: Warum gibt es ausgerechnet hier so viel Corona-Wut? Aus dem Inhalt: In ganz Deutschland gehen Impfgegner, Esoteriker und Rechte auf die Straße, oft mit dem Grundgesetz in der Hand, um ihre Rechte gegen eine angebliche „Corona-Diktatur“ zu verteidigen.
BR24: Wie Corona Verschwörungstheorien sprießen lässt Maskenpflicht, Ausgangsbeschränkungen, Kontaktverbote: Der Staat mutet seinen Bürgern in der Corona-Krise einiges zu. Dagegen regt sich Protest von unterschiedlichen Gruppen, die aber eines eint: Der Glaube an die ganz große Corona-Verschwörung.
Deutschlandfunk Kultur: Gegner der Pandemie-Regelungen: Mit Corona schlägt die Stunde der Verschwörungstheorien
FAZ: Proteste gegen Corona-Politik: Brett vor dem Kopf gehört nicht zu den Grundrechten
Focus: Formiert sich eine Corona-Pegida? Wie Brandstifter die Hygiene-Demos ausnutzen
Hamburger Morgenpost: Protest mit Esoterikern, Impfgegnern, Rechten Woran die Corona-„Querdenker“ glauben
Mitteldeutsche Zeitung: Neue Wutbürger – Immer mehr Demonstrationen gegen Corona-Maßnahmen
Neue Zürcher Zeitung: „Für wie blöd hält man uns eigentlich? Das ist alles Propaganda!“ – Wie mein Facebook-Freund zu einem Corona-Skeptiker wurde Weltweit demonstrieren Menschen gegen die Corona-Massnahmen. Viele von ihnen glauben an Verschwörungstheorien. So auch ein Bekannter unseres Autors. Protokoll einer Radikalisierung.
NDR: Coronavirus: Die breite Front der Verharmloser
ntv: Corona-Krise als Nährboden „Verschwörungstheorien bieten Sicherheit“
Oberhessische Presse: Bizarre Theorien in der Corona-Krise OB Kaminsky zu Corona-Verschwörungstheorien: „Brauchen Widerstand der Normalen“
Spiegel: Die unheimliche Macht der Verschwörungstheoretiker. Die Paranoia-Promis erreichen mit ihren verrückten Thesen zur Corona-Pandemie ein Millionenpublikum. Wie gefährlich sind sie?
SWR: Proteste gegen Corona-Einschränkungen: „Verschwörungstheoretiker brauchen Struktur und Ordnung im Leben“
Netzpolitik: Corona-Pandemie. Wenn die Eltern plötzlich an Verschwörungstheorien glauben. Seit dem Ausbruch des Coronavirus glauben viele Menschen an Verschwörungserzählungen – auch solche, die bislang nicht dadurch auffielen. Die Folgen können verheerend sein. Wie können Angehörige den Betroffenen helfen?
Taz: Corona-Verschwörer*innen demonstrieren: Braune Infektionskette
Mehr Städte, mehr Teilnehmer: Ein Verschwörerverein gegen die Corona-Maßnahmen erhält Zulauf – auch von Rechten.

Welt: Politikwissenschaftler Leggewie: „Wir haben es hier mit einem kollektiven Wahn zu tun“
Zeit: Die Querfront der Verharmlosung Die Demos gegen die Corona-Beschränkungen zeigen, wie liberale Diskurse von Verschwörungstheoretikern gekapert werden.

+++

Met dank aan de auteur voor het recht om het artikel te publiceren.

+++

Dit artikel verscheen voor het eerst op 18.05.2020 op MULTIPOLAR

+++

Foto bron: marcohuelser/ shutterstock

+++

KenFM streeft naar een breed spectrum aan meningen. Opinieartikelen en gastbijdragen hoeven niet de mening van de redactie te weerspiegelen.

+++

Vind je ons programma leuk? Informatie over verdere ondersteuningsmogelijkheden vindt u hier: https://kenfm.de/support/kenfm-unterstuetzen/

+++

Nu kunt u ons ook ondersteunen met Bitcoins.

BitCoin-adres: 18FpEnH1Dh83GXXGpRNqSoW5TL1z1PZgZK

Hinterlasse eine Antwort